Khai thác khoáng sản tự phát đang trở thành vấn nạn nghiêm trọng, đặc biệt sau các tin đồn về đào được đá quý trị giá hàng tỷ đồng. Hiện tượng này không chỉ gây thất thoát tài nguyên quốc gia mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người tham gia. Vậy pháp luật quy định như thế nào về việc khai thác và chiếm hữu đá quý?
Khoáng Sản và Đá Quý Theo Luật Định
Luật Khoáng sản 2010 (sửa đổi 2018) xác định khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích tích tụ tự nhiên ở thể rắn, lỏng hoặc khí trong lòng đất và trên mặt đất. Đá quý thuộc nhóm khoáng sản đặc biệt, được xếp cùng vàng, bạc, platin vào danh mục khoáng sản quý hiếm.
Mọi hoạt động khai thác khoáng sản, bất kể quy mô lớn hay nhỏ, đều phải tuân thủ nguyên tắc cơ bản: chỉ được tiến hành khi có giấy phép từ cơ quan có thẩm quyền. Điều 8 Luật Khoáng sản nghiêm cấm hành vi tự ý đào bới, khai thác khoáng sản mà không được phép.
Người dân tập trung đào bới tìm kiếm đá quý tại khu vực núi đá ở Yên Bái sau tin đồn phát hiện viên đá trị giá lớn
Mức Phạt Khi Khai Thác Trái Phép
Nghị định 33/2017/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khai thác khoáng sản. Đối với đá quý, mức phạt tiền dao động từ 50 đến 70 triệu đồng khi khối lượng khoáng sản nguyên khai dưới 100 tấn.
Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn phải chịu các hình thức xử phạt bổ sung nghiêm khắc. Toàn bộ khoáng sản khai thác được sẽ bị tịch thu, hoặc tịch thu toàn bộ giá trị bằng tiền nếu đã tiêu thụ. Phương tiện sử dụng để khai thác như máy móc, dụng cụ cũng có thể bị tịch thu tùy theo mức độ vi phạm.
Biện pháp khắc phục hậu quả bao gồm buộc thực hiện các giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường khu vực đã khai thác và đưa khu vực về trạng thái an toàn ban đầu. Chi phí này hoàn toàn do người vi phạm chịu.
Quyền Sở Hữu Khi Nhặt Được Đá Quý
Trường hợp người dân vô tình nhặt được đá quý mà không có hành vi chủ động khai thác, quyền sở hữu được quy định tại Điều 229 Bộ luật Dân sự 2015. Tài sản tìm thấy không thuộc di tích lịch sử – văn hóa sẽ được xử lý theo giá trị so với mức lương cơ sở.
Nếu giá trị đá quý nhỏ hơn hoặc bằng 10 lần lương cơ sở (13,9 triệu đồng theo Nghị định 72/2018/NĐ-CP), người tìm thấy được toàn quyền sở hữu. Khi giá trị vượt quá 10 lần lương cơ sở, người tìm thấy được hưởng 13,9 triệu đồng cộng 50% giá trị phần vượt, phần còn lại thuộc về Nhà nước.
Điều kiện để được hưởng quyền này là người tìm thấy phải báo cáo và giao nộp cho cơ quan chức năng. Nếu cố tình giấu giếm hoặc chiếm đoạt, hành vi sẽ bị coi là khai thác trái phép và xử lý theo quy định xử phạt hành chính.
Luật sư Quách Thành Lực từ Công ty Luật TNHH LSX phân tích quy định pháp lý về khai thác khoáng sản
Phân Biệt Khai Thác Trái Phép và Nhặt Được
Ranh giới giữa khai thác trái phép và nhặt được tài sản nằm ở hành vi chủ động. Khai thác là hoạt động có mục đích, sử dụng công cụ để đào bới, xới đất, phá đá nhằm tìm kiếm khoáng sản. Hành vi này bắt buộc phải có giấy phép.
Nhặt được là việc vô tình phát hiện khoáng sản lộ thiên, không cần đào bới hay sử dụng công cụ. Tuy nhiên, ngay cả khi nhặt được, người phát hiện vẫn phải báo cáo cơ quan chức năng để được xác định giá trị và hưởng quyền lợi hợp pháp.
Thực tế cho thấy nhiều người lợi dụng kẽ hở này, biến hành vi khai thác có tổ chức thành “nhặt được” để tránh xử phạt. Cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào dấu hiệu hiện trường, công cụ sử dụng và lời khai để xác định bản chất hành vi.
Trách Nhiệm Của Người Dân
Khi phát hiện hoặc đào được đá quý, người dân cần thực hiện đúng trình tự: báo cáo ngay cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan tài nguyên môi trường, bảo vệ hiện trường và không tự ý di chuyển hoặc chiếm đoạt tài sản.
Việc tuân thủ quy trình này không chỉ đảm bảo quyền lợi hợp pháp mà còn tránh rủi ro pháp lý. Nhiều trường hợp người dân tham gia khai thác tự phát do thiếu hiểu biết, sau đó phải chịu hậu quả nặng nề về tài chính và danh dự.
Pháp luật về khoáng sản và đá quý được thiết kế để bảo vệ tài nguyên quốc gia đồng thời đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người dân. Hiểu rõ quy định giúp tránh vi phạm và bảo vệ quyền lợi chính đáng khi vô tình phát hiện tài sản quý giá.
Ngày cập nhật Tháng 3 13, 2026 by Trân Ni Thanh Thanh
